در اين آيه شريفه ، اضلال اعمال كه در آيه قبلى بود با تكفير سيئات و اصلاح بال مقابله شده ، در نتيجه معنايش اين مىشود كه : ايمان و عمل صالحشان به سوى غايت سعادتشان هدايت كرد . چيزى كه هست چون اين هدايت تمام نمىشود مگر با تكفير گناهان ، چون با بودن گناهان وصول به سعادت دست نمىدهد ، لذا تكفير سيئات را هم ضميمه اصلاح بال نمود . و معناى آيه اين است كه : خداوند با عفو و مغفرت خود پرده اى بر روى گناهانشان مىكشد ، و هم در دنيا و هم در آخرت دلهايشان را اصلاح مىكند ، اما در دنيا براى اينكه دين حق دينى است كه با آنچه فطرت انسانى اقتضايش را دارد موافق است ، و احكامش مطابق همان فطرتى است كه خداى تعالى بشر را بر آن فطرت آفريده ، و فطرت اقتضاء ندارد و نمىطلبد مگر چيزى را كه كمال و سعادت انسان در آنست ، و ايمان به آنچه خدا نازل كرده و عمل به آن وضع انسان را در مجتمع دنيايىاش اصلاح مىكند . و اما در آخرت براى اينكه آخرت ، عاقبت همين زندگى دنيا است ، وقتى آغاز زندگى توأم با سعادت باشد ، انجامش نيز سعيد خواهد بود ، هم چنان كه قرآن كريم هم فرموده : « وَالْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى » « 1 » . * ( « ذلِكَ بِأَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا اتَّبَعُوا الْباطِلَ وَأَنَّ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّبَعُوا الْحَقَّ مِنْ رَبِّهِمْ . . . » ) * اين آيه مطالبى را كه در دو آيه قبل بود - يعنى بى نتيجه كردن اعمال كفار ، و اصلاح حال مؤمنين و تكفير گناهانشان - تعليل مىكند . و اگر كلمه « حق » را مقيد كرد به جمله * ( « مِنْ رَبِّهِمْ » ) * براى اين است كه اشاره كند به اينكه آنچه منسوب به خدا است حق است و هيچ باطلى با خدا نسبت ندارد ، و به همين جهت ، خودش متصدى اصلاح قلب مؤمنين شده ، چون طريق حقى كه مؤمنين مىپيمايند منتسب به خدا است . و اما كفار با آن اعمالى كه دارند خداى تعالى كارى به كارشان ندارد ، چون كارشان منسوب به او نيست . و اما اينكه بىنتيجه كردن كارهاى آنان را به خدا نسبت داده معنايش اين است كه خدا اعمال آنان را به سوى نتيجه خوب و سعيد هدايت نمىكند . و در اين آيه اشاره اى است به اينكه تنها و تنها ملاك در سعادت و شقاوت انسان پيروى حق و پيروى باطل است ، علتش هم اين است كه حق به خدا انتساب دارد و باطل هيچ ارتباط و انتسابى به خدا ندارد . * ( « كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّه لِلنَّاسِ أَمْثالَهُمْ » ) * - يعنى خداوند اوصاف آنان را عينا همانطور

--> ( 1 ) سوره طه ، آيه 132 .